कामदा एकादशीको महत्व तथा व्रत कथा

एकादशी भनेको के हो ?

एकादशी शब्दको अर्थ हिन्दू महिना अनुसार चन्द्रमाको वृद्धि र अस्तको एघारौं दिन हो। वैदिक संस्कृतिमा यसलाई धेरै शुभ मानिन्छ। एकादशी प्रत्येक महिनामा दुई पटक आउँछ, शुक्ल पक्ष र कृष्ण पक्ष। पूर्णिमादेखि अमावस्यासम्मको १५ दिनलाई कृष्ण पक्ष भनिन्छ, र त्यसपछिका १५ दिनलाई शुक्ल पक्ष भनिन्छ। दुवै पक्षको एघारौं दिनलाई एकादशी भनिन्छ। यस दिनलाई हरिप्रिया तिथि पनि भनिन्छ किनभने यो भगवानलाई धेरै प्रिय छ।

एकादशीको महत्वः

पद्म पुराण अनुसार, भगवान विष्णु आराम गरिरहेको बेला उनको शरीरबाट एकादशीको उत्पत्ति भएको थियो। जब मुर नामक राक्षस आएर भगवानलाई आक्रमण गरे। त्यसपछि भगवान विष्णुको शरीरबाट एक देवी प्रकट भइन् र राक्षससँग लड्न थालिन् र अन्ततः उनलाई मारे। यो देखेर भगवान धेरै प्रसन्न भए र देवीलाई वरदान दिए कि एकादशीमा व्रत बस्नेहरूले सबै पापबाट मुक्त भएर भगवानको वास प्राप्त गर्नेछन्। त्यसबेलादेखि, श्री विष्णुलाई प्रसन्न पार्न चाहने जो कोहीले पनि यो व्रत ठूलो भक्तिपूर्वक पालना गर्दै आएका छन्।

कामदा एकादशीको महत्वः

कामदा एकादशी वैदिक पात्रोको पहिलो एकादशी हो। यो व्रत पालना गर्नाले ब्राह्मण हत्या जस्ता ठूला पापहरूबाट पनि बच्न सकिन्छ। साथै, व्यक्तिले आफूलाई वा परिवारका अन्य कुनै सदस्यलाई सबै श्रापबाट मुक्त गर्दछ।

नारद पुराणमा, ऋषि वशिष्ठले गंगा, गया, काशी, पुष्कर, यमुना र चन्द्रभागा जस्ता कुनै पनि कुरा एकादशीको व्रत राख्नु बराबर नभएको बताएका छन्। हे राजा! यदि कसैले गल्तीले यो व्रत राख्यो भने, उसको सबै पापहरू जलेर खरानी हुन्छन्।

परम पवित्र एकादशीको कथा :

राजा युधिष्ठिरले एक पटक भगवान कृष्णलाई सोधे, “हे भगवान! कृपया मलाई चैत्र महिनाको शुक्ल पक्षमा आउने एकादशीको वर्णन बताउनुहोस्। यसलाई के भनिन्छ? यसमा व्रत राख्नुको के फाइदा हुन्छ?”

भगवान कृष्णले जवाफ दिनुभयो, “चैत्र महिनाको शुक्ल पक्षमा पर्ने एकादशीलाई कामदा एकादशी भनिन्छ। यो व्रत पालन गर्नाले सबै पाप नष्ट हुन्छन् र व्रत राख्नेले पुत्र प्राप्ति गर्छ।”

भगवान भन्नुहुन्छ, “धेरै वर्ष पहिले, राजा पुण्ड्रिकले रतनपुर नामक गन्धर्व र किन्नरहरूको राज्यमा शासन गर्थे। यो सम्पूर्ण राज्य सुन, हीरा र मोतीहरूले सजिएको थियो। ललित नामक गन्धर्व आफ्नी श्रीमती ललितासँग त्यो राज्यमा खुसीसाथ बस्थे। ललित एक गायक थिए, र उनकी श्रीमती एक नर्तकी थिइन्।

तिनीहरूको सम्बन्धमा यति धेरै प्रेम र तीव्रता थियो। तिनीहरू एकछिन पनि एकअर्काबाट अलग रहन सक्दैनथे। एक पटक सबै गन्धर्व र नर्तकहरूले राजाको सभामा आफ्नो प्रस्तुति प्रस्तुत गरे। तर ललिता त्यहाँ उपस्थित थिइनन्, जसका कारण ललितको मन अलि विचलित भयो। उनले ललितालाई बारम्बार सम्झे तसर्थ केही गीतका स्वरहरूमा सहि नाेट लाग्न सकेन । त्यस समयमा, त्यहाँ उपस्थित एक सर्प नगरकोटकले राजालाई ललितका सबै गल्तीहरू बताए। यो सुनेर राजाले अपमानित महसुस गरे र ललितलाई नरभक्षी बन्न श्राप दिए।”

“त्यसपछि, ललितको शरीर डरलाग्दो राक्षसमा परिणत भयो, उनका हातहरू ८ माइल लामो थिए, र उनको अनुहार विशाल गुफा जस्तो देखिन्थ्यो। उनको शरीरको पूर्ण उचाइ ६४ माइल थियो। जब ललिताले आफ्नो पतिको अवस्था देखिन्, उनी शोकले पीडित भइन् र उनीसँगै जंगलमा घुम्न थालिन्।”

“एक दिन, जब उनी आफ्नो पतिसँग वनमा घुमिरहेकी थिइन्, उनले ऋषि शृङ्गीको आश्रम देखिन्। उनी तुरुन्तै त्यो आश्रममा दौडिइन् र ऋषिलाई दण्डवत् गरिन्। उनलाई देखेर ऋषिले सोधे कि उनी को हुन् र उनको पिता को हुन्? यो सुनेर, ललिताले आफ्नो नाम ललिता र उनको पिताको नाम वृन्दावन गन्धर्व भएको आफ्नो परिचय दिइन्। उनले राजा पुण्ड्रिकको श्रापको बारेमा पनि बताइन् र उनको पतिलाई श्रापबाट मुक्त गर्न केही उपाय सुझाउन अनुरोध गरिन्। त्यसैले ऋषिले उनलाई चैत्र महिनाको शुक्लपक्षको कामदा एकादशीमा व्रत बस्न र यसको लाभ आफ्नो पतिलाई दिन सुझाव दिइन्। ललिताले ऋषिप्रति कृतज्ञता व्यक्त गरिन् र फर्किइन्।”

“केही दिन पछि, कामदा एकादशीको दिन आयो, र ललिताले धेरै कठोरता र भक्तिपूर्वक व्रत लिइन्। त्यसपछि, द्वादशीको दिन, उनले सबै ब्राह्मणहरूको अगाडि श्री हरिको प्रार्थना गरिन् कि उनको पतिले उनको एकादशी व्रतको सबै लाभ प्राप्त गरून् र उनी श्रापबाट मुक्त होऊन्। त्यसको केही समय पछि, उनको पतिले नरभक्षीको शरीर त्यागेर फेरि गन्धर्व ललित बने।

अन्ततः, तिनीहरू दुवैले भगवानप्रति कृतज्ञता व्यक्त गरे र खुशीसाथ आफ्नो राज्यमा फर्किए।”