समुद्रबाट चीनको ‘ग्राभिटी-१’ रकेट प्रक्षेपण, नौ उपग्रह अन्तरिक्षमा

इन्भेष्टाेपेपर । भाद्र ३१, २०८३

साङ्घाई ।  चीनले बुधबार समुद्रबाट आफ्नो ‘ग्राभिटी-१’ वाई ३ वाहक रकेट सफलतापूर्वक प्रक्षेपण गर्दै नौ वटा उपग्रहलाई निर्धारित अन्तरिक्ष कक्षमा पठाएको छ । चीनको पूर्वी तटीय सहर साङ्घाईनजिकैको समुद्री क्षेत्रबाट गरिएको यो प्रक्षेपण व्यावसायिक अन्तरिक्ष अभियानका दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिएको छ ।

चीनको ताइयुआन उपग्रह प्रक्षेपण केन्द्रले सञ्चालन गरेको उक्त अभियान स्थानीय समयअनुसार बिहान ६ बजे भएको थियो । ग्राभिटी-१ वाई३ रकेटमा छ्यानफान उपग्रह तारामण्डलका नयाँ उपग्रह तथा एउटा ईयूएचटी प्रविधि परीक्षण उपग्रह राखिएको थियो । प्रक्षेपणपछि सबै नौ वटा उपग्रहलाई निर्धारित कक्षमा सफलतापूर्वक पुर्याइएको र अभियान पूर्णरूपमा सफल भएको घोषणा गरिएको छ ।

समुद्री प्रक्षेपणमा नयाँ कीर्तिमान

रकेट निर्माण तथा विकास गर्ने चिनियाँ व्यावसायिक अन्तरिक्ष कम्पनी ओरियनस्पेसका अनुसार, यस अभियानले चीनको एकल समुद्री प्रक्षेपणसम्बन्धी दुई वटा नयाँ कीर्तिमान कायम गरेको छ । पहिलो, यस पटक रकेटले तीन टनभन्दा बढी शुद्ध पेलोड बोकेको थियो । दोस्रो, उपग्रहलाई करिब ८०० किलोमिटर उचाइको कक्षमा प्रवेश गराइएको थियो । 

यसअघि भएका समुद्री प्रक्षेपणको तुलनामा बढी तौलका उपग्रह र बढी उचाइको कक्षमा पेलोड पुर्याउन सक्नुले चीनको समुद्री प्रक्षेपण प्रणालीले मध्यम तथा ठूलो आकारका उपग्रह बोकेर अन्तरिक्षमा पठाउन सक्ने क्षमता थप बलियो भएको देखाएको कम्पनीको भनाइ छ ।

ग्राभिटी-१ को चौथो सफल समुद्री प्रक्षेपण

ग्राभिटी-१ रकेटले हालसम्म चार वटा समुद्री प्रक्षेपण पूरा गरिसकेको छ । कम्पनीका अनुसार यी सबै प्रक्षेपण सफल भएका छन् । बुधबारको अभियान भने विशेषरूपमा महत्वपूर्ण रहेको छ, किनभने यो ठूलो निम्न पृथ्वी कक्षीय उपग्रह इन्टरनेट तारामण्डलको सञ्जाल विस्तारका लागि ग्राभिटी-१ प्रयोग गरिएको पहिलो अभियान हो ।

निम्न पृथ्वी कक्षा भन्नाले पृथ्वीको सतहबाट तुलनात्मक रूपमा कम उचाइमा रहेको अन्तरिक्ष क्षेत्रलाई जनाउँछ । यस्तो कक्षमा रहेका धेरै उपग्रहलाई एउटै सञ्जालमा जोडेर तीव्र सञ्चार तथा इन्टरनेट सेवा उपलब्ध गराउने उद्देश्यले विभिन्न देश र कम्पनीले ठूला उपग्रह तारामण्डल निर्माण गरिरहेका छन् ।

‘छ्यानफान’ उपग्रह तारामण्डलको विस्तार

यस अभियानमा पठाइएका अधिकांश उपग्रह ‘छ्यानफान’ उपग्रह तारामण्डलसँग सम्बन्धित छन् । यस्तो तारामण्डलमा ठूलो संख्यामा उपग्रहलाई पृथ्वीको निम्न कक्षमा राखेर एक अर्कासँग समन्वय गराइन्छ । उपग्रहको संख्या क्रमशः बढाउँदै लैजाँदा पृथ्वीका विभिन्न क्षेत्रमा सञ्चार तथा इन्टरनेट सेवा उपलब्ध गराउने क्षमता विस्तार गर्न सकिन्छ । बुधबारको प्रक्षेपणलाई यही उद्देश्यअन्तर्गतको अर्को चरणका रूपमा हेरिएको छ ।

साङ्घाईमै निर्माण र साङ्घाईनजिकैबाट प्रक्षेपण

यस अभियानको अर्को विशेषता उपग्रह निर्माण र प्रक्षेपणबिचको भौगोलिक समन्वय हो । ओरियनस्पेसका अनुसार, यसपटक प्रक्षेपण गरिएका उपग्रहहरू साङ्घाईमै निर्माण गरिएका थिए । निर्माणपछि तिनलाई साङ्घाईनजिकैको समुद्री क्षेत्रमा लगेर त्यही क्षेत्रबाट अन्तरिक्षमा पठाइएको थियो । 

कम्पनीले यस्तो स्थल-समुद्र समन्वयले व्यावसायिक अन्तरिक्ष उद्योगको समग्र कार्यक्षमता बढाउन सक्ने जनाएको छ । उपग्रह निर्माणस्थल र प्रक्षेपणस्थलबिचको दूरी तथा ढुवानी सम्बन्धी प्रक्रियालाई व्यवस्थित गर्न सकिएमा समय र सञ्चालन लागत घटाउन सहयोग पुग्न सक्छ ।

चीनको व्यावसायिक अन्तरिक्ष क्षेत्रमा बढ्दो गतिविधि

पछिल्ला वर्षमा चीनले सरकारी अन्तरिक्ष कार्यक्रमसँगै व्यावसायिक अन्तरिक्ष क्षेत्रलाई पनि विस्तार गर्दै आएको छ । निजी तथा व्यावसायिक कम्पनीले रकेट निर्माण, उपग्रह विकास, प्रक्षेपण सेवा र उपग्रह सञ्जाल निर्माण जस्ता क्षेत्रमा सक्रियता बढाएका छन् । समुद्रबाट रकेट प्रक्षेपण गर्ने प्रविधिले पनि यस क्षेत्रमा थप विकल्प प्रदान गर्छ । समुद्री प्रक्षेपणस्थल प्रयोग गर्दा केही अवस्थामा प्रक्षेपण मार्ग र सुरक्षा व्यवस्थापनमा थप लचकता प्राप्त गर्न सकिन्छ ।

बुधबारको सफल अभियानले ग्राभिटी-१ रकेटको समुद्री प्रक्षेपण क्षमता, ठूलो पेलोड बोक्ने क्षमता तथा उपग्रह तारामण्डल निर्माणका लागि यसको प्रयोग सम्बन्धी अनुभव थप विस्तार गरेको छ । यसरी साङ्घाईमै उपग्रह निर्माण गरी साङ्घाईनजिकैको समुद्री क्षेत्रबाट प्रक्षेपण गरिएको यो अभियान चीनको व्यावसायिक अन्तरिक्ष उद्योगमा उत्पादनदेखि प्रक्षेपणसम्मको एकीकृत प्रणाली विकास गर्ने प्रयासको उदाहरणका रूपमा देखिएको छ । (रासस/सिन्ह्वा)